वृत्त क्रमांक

गीर गोवंश संवर्धनातून आधुनिक दुग्धव्यवसायाचा आदर्श निर्माण करा

• भोकर येथील ‘अथर्व डेअरी’ची पशुसंवर्धन विभागाच्या अधिकाऱ्यांकडून पाहणी

• शास्त्रीय संगोपन व चारा व्यवस्थापनाचे केले कौतुक

नांदेड(जिमाका),दि. 9: आधुनिक तंत्रज्ञान, शास्त्रीय पशुसंगोपन आणि नियोजनबद्ध व्यवस्थापनाच्या माध्यमातून दुग्धव्यवसाय अधिक उत्पादनक्षम व आर्थिकदृष्ट्या फायदेशीर करण्यासाठी प्रगतिशील पशुपालकांचे प्रयत्न महत्त्वपूर्ण ठरत आहेत. या अनुषंगाने भोकर येथील प्रगतिशील पशुपालक चंद्रकांत भगवानराव चिंचाळकर यांच्या गीर गोवंश संगोपनावर आधारित ‘अथर्व डेअरी’ या दुग्धव्यवसाय प्रक्षेत्राची आज पाहणी करण्यात आली.

या वेळी जिल्हा उपआयुक्त पशुसंवर्धन व दुग्धव्यवसाय डॉ. सखाराम खुणे, सहाय्यक आयुक्त पशुसंवर्धन व दुग्धव्यवसाय डॉ. प्रविणकुमार घुले, भोकरचे पशुवैद्यकीय अधिकारी डॉ. अविनाश बुन्नावार उपस्थित होते.

अथर्व डेअरी प्रक्षेत्रावर गुजरात राज्यातून निवडक पद्धतीने खरेदी केलेल्या गीर गोवंशाचे संगोपन करण्यात येत आहे. गीर ही देशी गोवंशातील महत्त्वाची दुग्धोत्पादक जात असून दूध उत्पादनक्षमता, स्थानिक हवामानाशी जुळवून घेण्याची क्षमता आणि आनुवंशिक वैशिष्ट्यांमुळे या जातीला विशेष महत्त्व आहे. उत्कृष्ट आनुवंशिक गुणधर्म असलेल्या गोवंशाची निवड करून त्यांचे शास्त्रीय पद्धतीने संगोपन करण्याचा चिंचाळकर यांचा प्रयत्न उल्लेखनीय आहे.

पाहणीदरम्यान गोठ्याची रचना, जनावरांच्या मुक्त हालचालीची व्यवस्था, पशुधनाचे आरोग्य आणि चारा व्यवस्थापनाची माहिती घेण्यात आली. प्रक्षेत्रावर मुक्त संचार गोठा पद्धतीचा अवलंब करण्यात आला असून, त्यामुळे जनावरांना मुक्तपणे हालचाल करण्यासाठी पुरेशी जागा उपलब्ध होते. तसेच हिरवा व वाळलेला चारा यांचे नियोजनबद्ध व्यवस्थापन करण्यात आले आहे. जनावरांच्या पोषणविषयक गरजा लक्षात घेऊन चाऱ्याचा कार्यक्षम वापर करण्यावर भर दिल्याचे दिसून आले.

गीर गोवंशाचे संवर्धन आणि उत्कृष्ट आनुवंशिक गुणधर्म पुढील पिढीत संक्रमित करण्यासाठी चिंचाळकर यांनी भविष्यात भ्रूण प्रत्यारोपण तंत्रज्ञानाचा अवलंब करण्याचे नियोजन केले आहे. या तंत्रज्ञानाचा योग्य पशुवैद्यकीय मार्गदर्शनाखाली वापर केल्यास उच्च आनुवंशिक गुणवत्तेच्या गोवंशाची पैदास वाढविण्यास आणि दुग्धोत्पादन क्षमता सुधारण्यास मदत होऊ शकते.

पारंपरिक दुग्धव्यवसायाला आधुनिक पशुसंगोपन पद्धतीची जोड देत गीर गोवंश संवर्धन, मुक्त संचार गोठा पद्धती, नियोजनबद्ध चारा व्यवस्थापन आणि आधुनिक प्रजनन तंत्रज्ञानाचा अवलंब करण्याच्या दिशेने चिंचाळकर यांनी केलेले प्रयत्न प्रेरणादायी आहेत. जिल्ह्यातील इतर शेतकरी व पशुपालकांनीही शास्त्रीय पशुसंगोपन, गुणवत्तापूर्ण गोवंशाची निवड आणि आधुनिक व्यवस्थापन पद्धतींचा अवलंब करावा. यामुळे दुग्धव्यवसाय अधिक शाश्वत, उत्पादनक्षम व आर्थिकदृष्ट्या फायदेशीर होण्यास मदत होणार आहे.

**