Friday, December 19, 2025

वृत्त क्रमांक 1310

डॉ. शंकरराव चव्हाण शासकीय वैद्यकीय महाविद्यालयात अत्याधुनिक व उच्चक्षमतेची सिटी स्कॅन मशीन नव्याने कार्यान्वित

जिल्हाधिकारी राहुल कर्डिले यांनी प्रत्यक्ष भेट देऊन केली पाहणी

नांदेड दि. 18 डिसेंबर:- डॉ. शंकरराव चव्हाण शासकीय वैद्यकीय महाविद्यालय व रुग्णालय, विष्णुपूरी येथील क्ष-किरणशास्त्र विभागामध्ये अत्याधुनिक व उच्चक्षमतेची Siemens 128 Slice सिटी स्कॅन मशीन नव्याने कार्यान्वित करण्यात आली आहे. याप्रगत वैद्यकीय सुविधेची काल 17 डिसेंबर रोजी जिल्हाधिकारी राहुल कर्डिले यांनी प्रत्यक्ष भेट देऊन पाहणी केली.

ही Siemens 128 Slice सिटी स्कॅन मशीन अत्यंत जलद, अचूक व उच्च रिझोल्यूशन प्रतिमा देणारी असून अल्प वेळेत संपूर्ण शरीर तपासणी करण्याची क्षमता या मशीनमध्ये आहे. यामशीनच्या सहाय्याने मेंदूचे आजार, स्ट्रोक, मेंदूतील रक्तस्राव, हृदय व रक्तवाहिन्यांचे विकार, अपघातातील अंतर्गत दुखापती तसेच छाती व पोटातील गंभीर व गुंतागुंतीच्या आजारांचे अचूक व त्वरित निदान करणे शक्य होणार आहे.

आभासी ब्रॉन्कोस्कोपी या सुविधेमुळे फुफ्फुसातील अंतर्गत गाठीचे अचूक निदान करता येते. तसेच शरीरातील विविध प्रकारच्या गाठींची बायोप्सी करण्याची सुविधा उपलब्ध आहे. अन्न नलिकेतील आजारांचे निदान करण्यासाठी डायनॅमिक ओरल कॉन्ट्रास्ट अभ्यास ही तपासणी करून संबंधित आजारांचे अचूक निदान करण्यास मदत होते.

अर्धांगवायूने ग्रस्त झालेल्या रुग्णांमध्ये मानेतील व मेंदूतील रक्तवाहिन्यांची तपासणी या यंत्रावर उपलब्ध आहे. अपघातग्रस्त रुग्णांच्या संपूर्ण शरीराचे सिटी स्कॅन करता येत असल्याने कमीत कमी वेळेत योग्य निदान करून प्रभावी व तातडीची रुग्णसेवा देणे शक्य होते. तसेच पाठीच्या मणक्यांशी संबंधित विविध आजारांचे निदान देखील या यंत्रावर करता येते. या यंत्राद्वारे महिला रुग्णांच्या गर्भाशयाची पिशवी तसेच इतर अवयवांतील विविध आजारांचे अचूक निदान करण्यात येते. तसेच लहान मुलांमधील दुर्धर आजारांचे निदान सुद्धा या अत्याधुनिक यंत्राद्वारे करण्यात येते.

या सिटी स्कॅन मशीनची प्रमुख वैशिष्ट्ये पुढील प्रमाणे आहेत : अत्यंत कमी वेळेत (हाय स्पीड स्कॅनिंग) तपासणी पूर्ण होणे, कमी किरणोत्सर्गात(Low Radiation Dose) उच्च दर्जाचे स्कॅन, 3D व 4D इमेजिंग सुविधेमुळे अधिक अचूक निदान, मेंदू, हृदय, फुफ्फुसे, पोट व संपूर्ण शरीराचे सविस्तर परीक्षण, अपघात ग्रस्त रुग्णांसाठी तातडीने संपूर्ण शरीराची सिटी स्कॅन सुविधा, हृदयाच्या रक्तवाहिन्यांचे (CT Coronary Angiography) अचूक परीक्षण तसेच बालरुग्ण व वृद्ध रुग्णांसाठी सुरक्षित तपासणी व्यवस्था. या अत्याधुनिक सुविधेमुळे रुग्णांच्या उपचार प्रक्रियेत सुलभता येऊन वेळेची मोठ्या प्रमाणात बचत होणार असून गंभीर रुग्णांचे तात्काळ व अचूक निदान करणे शक्य होणार आहे.

नांदेड जिल्ह्यात अशाप्रकारची उच्च क्षमतेची Siemens 128 Slice सिटी स्कॅन मशीन एकमेव स्वरूपात डॉ. शंकरराव चव्हाण शासकीय वैद्यकीय महाविद्यालय व रुग्णालय, विष्णुपूरी, नांदेड येथे उपलब्ध झाली असून याचा थेट लाभ जिल्ह्यातील तसेच परिसरातील हजारो रुग्णांना होणार आहे.

यापाहणी दरम्यान जिल्हाधिकारी राहुल कर्डिले यांनी रुग्णालयाच्या एकूण स्वच्छतेबाबत तसेच दैनंदिन कामकाजाबाबत समाधान व्यक्त केले व रुग्णालय प्रशासनाच्या कार्याचे कौतुक केले.

या प्रसंगी अधिष्ठाता डॉ. सुधीर देशमुख, वैद्यकीय अधीक्षक डॉ. विजय कुमार कापसे, विभागप्रमुख, क्ष-किरण शास्त्र डॉ. अमित पंचमहालकर, क्ष-किरणशास्त्र विभागाचे प्राध्यापक डॉ.अनिल तापडिया, सूक्ष्मजीवशास्त्र प्राध्यापक डॉ.एस.आर.मोरे, बधिरीकरणशास्त्र विभागाचे प्राध्यापक डॉ. वैष्णवी कुलकर्णी, बालरोग प्राध्यापक डॉ. किशोर राठोड, औषधशास्त्र प्राध्यापक डॉ.कांतीलाल चंडालिया, डॉ.कपिल मोरे, डॉ.उबेदखान, सहयोगी प्राध्यापक (औषध वैद्यक शास्त्र) उपवैद्यकीय अधीक्षक डॉ.अजय वराडे, खुशाल विश्वासराव, संजय वाकडे, प्रशासकीय अधिकारी, निवासी वैद्यकीय अधिकारी डॉ. निखील घुगे व डॉ. धनंजय मोरे व श्रीमती अलकनंदा कुलकर्णी, सहायक अधिसेविका, सतिश इंगळे, ग्रंथपाल यांचे सह महाविद्यालय व रुग्णालयातील विविध विभागांचे अधिकारी व कर्मचारी उपस्थित होते.

00000



वृत्त क्रमांक 1309

जिल्हा प्रशासनाच्यावतीने अल्पसंख्याक हक्क दिवस कार्यक्रम संपन्न

अल्पसंख्याकांच्या हक्कांबाबत जनजागृती 

नांदेड, दि. १८ डिसेंबर : दिनांक १८ डिसेंबर हा दिवस ‘अल्पसंख्याक हक्क दिवस’ म्हणून साजरा करण्यात येतो. अल्पसंख्याक विकास विभागाचे परिपत्रक १० डिसेंबर २०२५ अन्वये जिल्हा प्रशासनाच्यावतीने अल्पसंख्याक हक्क दिनानिमित्त विशेष कार्यक्रमाचे आयोजन आज करण्यात आले होते.

संयुक्त राष्ट्र संघटनेने १८ डिसेंबर १९९२ रोजी राष्ट्रीय, वांशिक, धार्मिक व भाषिक अल्पसंख्याकांच्या हक्कांचा जाहीरनामा स्वीकारला. या जाहीरनाम्यानुसार अल्पसंख्याक नागरिकांना त्यांची संस्कृती, भाषा, धर्म व परंपरा जतन व संवर्धन करण्याचा अधिकार असून, या हक्कांची प्रभावी अभिव्यक्ती व्हावी, या उद्देशाने राष्ट्रीय अल्पसंख्याक आयोगाच्या सूचनेनुसार दरवर्षी हा दिवस साजरा करण्यात येतो.

या कार्यक्रमासाठी व्याख्याते म्हणून नमस्ते नांदेडचे पत्रकार रोहन ऋषिकेश कोंडेकर मोहम्मद जिशान बेग (जनकल्याण सेवाभावी संस्था, मुखेड) तसेच रेह. मोझेस पॉल (अध्यक्ष, शालोम मिनिस्ट्री, नांदेड) यांना निमंत्रित करण्यात आले होते.

यावेळी रोहन ऋषिकेश कोंडेकर यांनी भारतीय संविधानातील अनुच्छेद १४ व १५ तसेच कलम ३०(१) यांचा उल्लेख करत अल्पसंख्याकांना समानता, भेदभावाविरुद्ध संरक्षण आणि शैक्षणिक संस्था स्थापन व व्यवस्थापनाचा अधिकार असल्याचे स्पष्ट केले. कोणत्याही जाती-धर्माच्या आधारावर भेदभाव करता येत नसल्याचे त्यांनी सांगितले. तसेच समाजमाध्यमांचा वापर करताना सामाजिक सौहार्द बिघडणार नाही, याची काळजी घेण्याचे आवाहन केले.

दुसरे व्याख्याते मोहम्मद जिशान बेग यांनी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी दिलेल्या संविधानामुळे भारतातील लोकशाही मजबूत असून अल्पसंख्याक समुदायाला संरक्षण मिळाल्याचे सांगितले. जाती व धर्माधारित भेदभाव कमी होत असून, वंचित घटकांना मुख्य प्रवाहात आणण्यासाठी विशेष प्रयत्न झाले असल्याचे त्यांनी नमूद केले. अल्पसंख्याक समाजाच्या शैक्षणिक व स्पर्धा परीक्षेतील सहभाग वाढविण्यासाठी जिल्हास्तरावर प्रशिक्षण व मार्गदर्शन केंद्र सुरू करण्याची आवश्यकता असल्याचे त्यांनी मत व्यक्त केले.

यावेळी रेह. मोझेस पॉल यांनी ‘अल्पसंख्याक म्हणजे कोण?’ याबाबत सविस्तर माहिती देत शिक्षणाचा अधिकार, सामाजिक समानता, धार्मिक स्वातंत्र्य व सांस्कृतिक जतन या विषयांवर भाष्य केले. शासनामार्फत राबविण्यात येणाऱ्या विविध योजनांचा अल्पसंख्याक समुदायाला लाभ होत असल्याचे त्यांनी सांगितले. भारतातील सर्व धर्मीय नागरिक भारतीयत्वाच्या भावनेने एकत्र राहत असल्याचे सांगत, प्रसिद्ध शायर इकबाल यांच्या ओळींनी त्यांनी आपल्या भाषणाची सांगता केली.

प्रास्ताविकात जिल्हा नियोजन अधिकारी तथा जिल्हा अल्पसंख्याक अधिकारी अर्जुन झाडे यांनी शासकीय योजनांचा लाभ अल्पसंख्याक समुदायातील शेवटच्या घटकापर्यंत पोहोचविण्यासाठी कटिबद्ध असल्याचे नमूद केले. अल्पसंख्याकांमधील असुरक्षिततेची भावना दूर करून त्यांना न्याय मिळवून देण्यासाठी सर्वांनी एकत्र प्रयत्न करण्याचे आवाहन त्यांनी केले.

या प्रसंगी अल्पसंख्याक समुदायाकडून सादर करण्यात आलेली निवेदने स्वीकारून ती शासनाकडे सादर करण्यात येतील, तसेच संबंधित अडचणी सोडविण्यास जिल्हा प्रशासन प्रयत्न करेल, असे आश्वासन देण्यात आले.

कार्यक्रमाच्या सहायक जिल्हा नियोजन अधिकारी प्रभाकर मठपती यांनी उपस्थितांचे आभार मानून कार्यक्रमाची सांगता केली.

०००००

Wednesday, December 17, 2025

वृत्त क्रमांक 1308

वाहनांद्वारे अवैध गौण खनिज वाहतुक करू नये - उपप्रादेशिक परिवहन अधिकारी प्रशांत कंकरेज 

नांदेड दि. 17 डिसेंबर :- वाळू व इतर गौण खनिजांचे अनधिकृत उत्खनन, वापर व अवैध वाहतूक करणाऱ्या वाहनावर पहिल्या गुन्ह्यासाठी 30 दिवस परवाना निलंबन व वाहन अटकावून ठेवणे, दुसऱ्या गुन्ह्यासाठी 60 दिवस परवाना निलंबन व वाहन अटकावून ठेवणे, तिसऱ्या गुन्ह्यासाठी परवाना रद्द करण्याची कार्यवाही करण्यात येणार आहे. वाहनांद्वारे अवैध गौण खनिज वाहतुक करण्यात येऊ नये, असे आवाहन उप प्रादेशिक परिवहन अधिकारी प्रशांत कंकरेज यांनी केले आहे. 

 

राज्यात वाळू व इतर गौण खनिजांचे अनधिकृत उत्खनन, वापर व अवैध वाहतूक होत असल्याने अशा वाहनांवर आळा घालण्यासाठी व अशी अवैध वाहतूक होऊ नये यासाठी कठारे कारवाई करण्याबाबत शासन स्तरावर निर्णय घेण्यात आला आहे. त्यानुसार दोषी वाहनांवर मोटार वाहन अधिनियम, 1988 च्या कलम 86 मधील तरतुदीनुसार विभागीय कारवाई करण्यासाठी राज्य परिवहन प्राधिकरण महाराष्ट्र राज्य मुंबई यांची 18 ऑगस्ट 2025 रोजी बैठक पार पडली आहे.

 

त्यात दोषी वाहनावर पहिल्या गुन्ह्यासाठी 30 दिवस परवाना निलंबन व वाहन अटकावून ठेवणे, दुसऱ्या गुन्ह्यासाठी 60 दिवस परवाना निलंबन व वाहन अटकावून ठेवणे, तिसऱ्या गुन्ह्यासाठी परवाना रद्द करण्याची कार्यवाही करण्याबाबत ठराव मंजूर करण्यात आलेला आहे.

 

त्यानुसार प्रादेशिक परिवहन प्राधिकरण नांदेड यांच्या 16 डिसेंबर 2025 रोजीच्या बैठकीतील ठरावानुसार 26 डिसेंबर 2025 पासून राज्य परिवहन प्राधिकरण यांनी पारित केलेल्या ठरावाप्रमाणेच ठराव पारित करण्यात आला. सदर ठरावानुसार वरीलप्रमाणे कार्यवाही करण्यात येणार आहे, असेही आवाहन उप प्रादेशिक परिवहन अधिकारी प्रशांत कंकरेज यांनी केले आहे. 

00000

 वृत्त क्रमांक 1307

जलताराला तंत्रज्ञानाची जोड ; जिओ-फेन्सिंगद्वारे पारदर्शक अंमलबजावणीसाठी एकदिवसीय कार्यशाळा संपन्न

जिल्हाधिकाऱ्यांच्या हस्ते जलतारा ॲपचे उद्धघाटन

लोकसहभाग व तंत्रज्ञानाच्या सहाय्याने जलतारा चळवळ अधिक प्रभावीपणे राबविणार

नांदेड, दि. 17 डिसेंबर :  उपक्रम अधिक परिणामकारक, पारदर्शक व गतिमान करण्यासाठी जलतारा उपक्रमाला तंत्रज्ञानाची जोड देण्यात आली आहे. प्रत्येक कामाची जिओ-फेन्सिंगद्वारे नोंद, छायाचित्रण तसेच प्रत्यक्ष प्रगतीचे निरीक्षण करण्यासाठी स्वतंत्र मोबाईल अॅप विकसित करण्यात आले आहे. या जलतारा अॅपचे उद्घाटन आज जिल्हाधिकारी राहुल कर्डिले यांच्या हस्ते करण्यात आले. या प्रणालीमुळे कामांमध्ये पारदर्शकता वाढून वेळेत व दर्जेदार अंमलबजावणी सुनिश्चित होणार असल्याचेही त्यांनी यावेळी सांगितले.

‘जलतारा ॲप’ अंमलबजावणी विषयावर आज जिल्हाधिकारी कार्यालयाच्या नियोजन भवन येथे एकदिवसीय कार्यशाळेचे आयोजन करण्यात आले होते. यावेळी जिल्हा परिषदेच्या मुख्य कार्यकारी अधिकारी मेघना कावली, उपजिल्हाधिकारी संजीव मोरे, जिल्हा अधीक्षक कृषी अधिकारी दत्तकुमार कळसाईत, उपमुख्य कार्यकारी अधिकारी अमित राठोड, नायब तहसीलदार जयशंकर इटकापल्ले, सर्व तालुका कृषी अधिकारी, सर्व बीडीओ, नोडल अधिकारी चेतन जाधव, एमआयएस समन्वयक रूपेश झंवर, राज्य उपजीविका तज्ज्ञ श्रीमती चेतना लाटकर, प्रादेशिक समन्वयक दिनेश खडसे, सर्व एपीओ, पीटीओ, सीडीईओ तसेच एचआयएमडब्ल्यूपी सीएसओ टीमचे प्रतिनिधी व संपूर्ण जिल्हा नरेगा टीम मोठ्या संख्येने उपस्थित होती.

सर्व अधिकाऱ्यांना ‘जलतारा ॲप’ आपल्या मोबाईलमध्ये डाउनलोड करून त्याचा सक्रिय वापर करण्याचे तसेच इतरांना या उपक्रमासाठी प्रेरित करण्याचे आवाहन जिल्हाधिकारी राहुल कर्डिले यांनी केले. केवळ प्रशासकीय अंमलबजावणीपुरते मर्यादित न राहता, प्रत्येक अधिकाऱ्यांनी स्वतःच्या घरात जलतारा उभारून समाजास आदर्श घालून द्यावा, असे स्पष्ट निर्देश त्यांनी दिले.

नांदेड जिल्ह्यात पावसाच्या पाण्याचे प्रभावी व्यवस्थापन करून भूजल पातळी वाढविण्याच्या उद्देशाने जिल्हाधिकारी राहूल कर्डिले यांच्या संकल्पनेतून सुमारे एक लाख जलतारे निर्माण करण्याचे महत्त्वाकांक्षी उद्दिष्ट निश्चित करण्यात आले आहे. या अभिनव उपक्रमाचा औपचारिक प्रारंभ जिल्ह्यातील विविध गावांमध्ये करण्यात आला असून, केंद्र शासनाच्या “Catch the Rain – Where it Falls, When it Falls” या जलसंधारण संकल्पनेला अधिक बळकटी देण्यासाठी जिल्हा प्रशासनामार्फत हा उपक्रम प्रभावीपणे राबविण्यात येत आहे.

या पार्श्वभूमीवर जलतारा उपक्रमाचा आढावा घेण्यात येऊन जलताऱ्यांचे जिओ-फेन्सिंग करण्यासाठी विकसित करण्यात आलेल्या मोबाईल अॅाप्लिकेशनचे उद्घाटन करण्यात आले. जलतारा निर्मिती ही केवळ संरचना उभारणी नसून, भविष्यातील पाण्याच्या सुरक्षिततेसाठीची दूरदृष्टी असल्याचे मत यावेळी व्यक्त करण्यात आले.

पावसाचे अतिरिक्त पाणी शेतजमिनीत मुरवून भूजल पातळी वाढवणे, जमिनीची धूप रोखणे, मातीची पोत सुधारणे, उत्पादनक्षमता वाढवणे तसेच नैसर्गिक संसाधनांचे संवर्धन करणे हा या अभियानाचा मुख्य उद्देश आहे. 

कार्यशाळेदरम्यान जलतारा उपक्रमासह अति प्रभावित मेगा पाणलोट प्रकल्पाचा सविस्तर आढावा घेण्यात आला. या प्रकल्पांतर्गत प्राप्त प्रस्तावांवर तातडीने प्रक्रिया करून गांभीर्याने दखल घेण्याच्या स्पष्ट सूचना पंचायत समिती व कृषी विभागास देण्यात आल्या. विविध विभागांतील समन्वयातूनच हा उपक्रम यशस्वी होऊ शकतो असेही यावेळी अधोरेखित करण्यात आले.

सर्व मान्यवरांनी जलतारा उपक्रमाबाबत समाधान व्यक्त करत लोकसहभाग व तंत्रज्ञानाच्या सहाय्याने जलतारा चळवळ अधिक प्रभावीपणे राबविण्याचा निर्धार व्यक्त केला. नांदेड जिल्हा जलसंधारण क्षेत्रात राज्यासाठी आदर्श ठरेल, असा विश्वास यावेळी व्यक्त करण्यात आला. ‘जल आहे तर उद्या आहे’ आणि जलतारा हीच नांदेडच्या जलसुरक्षेची शाश्वत वाटचाल आहे, असा संदेश यानिमित्ताने देण्यात आला.

00000








 वृत्त क्रमांक 1306

नशेच्या औषध विक्री विरोधात अन्न व औषध प्रशासनाची कठोर कारवाई

नांदेड, दि. 17 डिसेंबर :- अन्न व औषध प्रशासन, नांदेड कार्यालयाच्यावतीने नशेच्या औषधांची बेकायदेशीर विक्री करणाऱ्या मेडिकल स्टोअर्सविरोधात कठोर कारवाई करण्यात आली आहे. काही वृत्तपत्रे व इलेक्ट्रॉनिक माध्यमांत नशेच्या औषध विक्रीबाबत अपूर्ण व मोघम स्वरूपाच्या बातम्या प्रसिद्ध होत असल्याचे निदर्शनास आले आहे. 

या पार्श्वभूमीवर नागरिकांना नशेच्या गोळ्यांची बेकायदेशीर विक्री करणारी किंवा नियमबाह्य औषध विक्री करणारी कोणतीही औषधी पेढी आढळून आल्यास त्यांनी सहायक आयुक्त (औषधे), अन्न व औषध प्रशासन, महाराष्ट्र राज्य, नांदेड यांच्याशी संपर्क साधून कार्यालयाकडे लेखी तक्रार सादर करावी. यामुळे कायद्याचे उल्लंघन करणाऱ्या औषधी दुकानांविरोधात प्रभावी कारवाई करणे प्रशासनास शक्य होईल.

कोटा (राजस्थान)च्या धर्तीवर नांदेड शहर हे शैक्षणिक हब म्हणून विकसित होत आहे. राज्यासह परराज्यातून मोठ्या संख्येने विद्यार्थी शिक्षणासाठी नांदेड येथे वास्तव्यास आहेत. काही मेडिकल स्टोअर्समार्फत नशेच्या औषधांची व गोळ्यांची सहज उपलब्धता होत असल्याबाबत निदर्शनास आले होते.  त्या अनुषंगाने नांदेड शहरासह जिल्ह्यातील विविध भागांतील औषधी दुकानांची विशेष तपासणी मोहीम राबविण्यात आली. नांदेड कार्यालयासाठी सहायक आयुक्त (औषधे) यांचे एक पद व औषध निरीक्षकांची एकूण चार पदे मंजूर असून, मार्च 2025 पासून औषध निरीक्षकांची सर्व पदे रिक्त आहेत. सद्यस्थितीत या पदांचा अतिरिक्त कार्यभार सहायक आयुक्त (औषधे), नांदेड यांच्याकडे आहे. 

तथापि, विभागातील औषध निरीक्षकांच्या सहकार्याने विशेष तपासणी मोहीम प्रभावीपणे राबविण्यात आली आहे.

या मोहिमेत नोव्हेंबर 2025 अखेर डॉक्टरांच्या प्रिस्क्रिप्शनशिवाय नशेच्या गोळ्यांची विक्री तसेच औषध कायद्याच्या इतर तरतुदींचे उल्लंघन केल्याप्रकरणी एकूण 48 औषधी पेढ्यांना कारणे दाखवा नोटिसा बजावून लेखी स्पष्टीकरण मागविण्यात आले होते. प्राप्त स्पष्टीकरण समाधानकारक न आढळल्याने 32 औषधी पेढ्यांचे परवाने निलंबित करण्यात आले असून 13 औषधी पेढ्यांचे परवाने कायमस्वरूपी रद्द करण्यात आले आहेत. उर्वरित 3 औषधी पेढ्यांविरोधात कारवाई प्रस्तावित आहे. कारवाई करण्यात आलेल्या काही औषधी पेढ्यांनी शासनस्तरावरून स्थगिती आदेश प्राप्त केल्यामुळे त्यांच्याविरोधातील प्रकरणे शासनस्तरावर प्रलंबित आहेत अशी माहिती अन्न व औषध प्रशासनाचे सहायक आयुक्त औषधे अ.तु.राठोड यांनी प्रसिध्दीपत्रकाद्वारे दिली आहे. 

000000

लेख

लेख 

माळेगाव यात्रा : ग्रामीण संस्कृतीची प्रयोगशाळा !

मराठवाडा संतांची, वीरांची भूमी आहे. याच भूमीतील नांदेड जिल्ह्यात माळेगाव आहे. लोहा तालुक्यातील या गावात मोठी यात्रा भरते. ही यात्रा मार्गशीर्ष अमावास्येला सुरू होते. दक्षिण भारतात ही यात्रा अत्यंत प्रसिद्ध आहे. माळेगाव केवळ धार्मिक स्थळ नाही. ते ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला गती देणारे मोठे व्यापारी केंद्र आहे. या यात्रेला आजपासून (ता. 18 ते 25 डिसेंबर) सुरुवात होत आहे. त्यानिमित्ताने या यात्रेवर प्रकाश टाकणारा हा लेख.

माळेगाव यात्रेला जवळपास चार शतकांची परंपरा आहे. मोगल, निजाम काळापासून या यात्रेला अनन्य साधारण महत्त्व होते. ऐतिहासिक काळापासून माळेगाव घोड्यांच्या व्यापारासाठी प्रसिद्ध आहे. आजही तेलंगणा, कर्नाटक आणि महाराष्ट्रातील व्यापारी येथे येतात. या ठिकाणी महाराष्ट्राचे कुलदैवत असलेल्या खंडोबाचे देखणे, सुंदर असे मंदिर आहे.

माळेगाव यात्रा म्हणजे लोककलांचे माहेरघरच. येथे कलगी-तुरा, वाघ्या-मुरळी, गोंधळ आणि भारूड सादर होतात. तमाशा, लावणी येथील मुख्य आकर्षण असते. नामांकित तमाशा फडांची जुगलबंदी येथे रंगते. तमाशासोबतच 'मौत का कुआँ' सारखे प्रकारही येथे दिसतात.

इतर यात्रांमध्ये प्रामुख्याने फक्त देवदर्शन असते. पण माळेगाव यात्रा वेगळी आहे. येथे कृषी प्रदर्शन आणि कुस्त्यांची दंगल पाहायला मिळते. पशु प्रदर्शन या यात्रेचे हृदय आहे. येथे हजारो जनावरांची खरेदी-विक्री होते. राजस्थानच्या पुष्कर मेळ्यानंतर घोड्यांच्या व्यापारासाठी ही दुसरी मोठी बाजारपेठ आहे. यात्रेत सर्वधर्मीय लोक आनंदाने सहभागी होतात. ही यात्रा म्हणजे उत्तम, असे सामाजिक सलोख्याचे प्रतीकच आहे.

माळेगाव यात्रा ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचा कणा आहे. पाच ते सात दिवसांतच येथे कोट्यवधींची उलाढाल होते. चेतक, मारवाडी, पंजाबी अशा उच्च जातीचे घोडे विक्रीला येतात. या घोड्यांची खरेदी-विक्री किंमत चकित करणारी असते. यासह येथे गाढवांचीही मोठी बाजारपेठ भरते. वीटभट्टी व्यावसायिक आणि परराज्यातील व्यापारी येथे गाढवे खरेदी करतात. याशिवाय उंट, बैल, गायी आणि शेळ्या-मेंढ्यांचीही विक्री होते. कृषी अवजारे आणि खाद्यपदार्थांचीही मोठी उलाढाल होते.

अडचणीच्या काळात ही यात्रा शेतकऱ्याला आधार देते. पशुधन विकून आलेला पैसा शेतीसाठी वापरला जातो. यात्रेत शेतकऱ्यांना नवीन बियाणे आणि तंत्रज्ञानाची माहिती मिळते. तसेच यात्रेतून स्थानिक मजुरांना रोजगार मिळतो. पूर्वी यात्रेत कृषी विषयक वस्तूंची देवाण-घेवाण (Barter System) होत असे. आता रोखीने आणि 'युपीआय'द्वारे (Online) व्यवहार होतात. पूर्वी बैलगाडीतून येणारे भाविक चारचाकी गाड्यांमधून येतात.

 माळेगावची ही यात्रा केवळ उत्सव नाही. ती ग्रामीण संस्कृतीची एक प्रयोगशाळा आहे. आधुनिकीकरणाच्या काळातही यात्रेने आपली ओळख जपली आहे. हजारो हातांना काम देणारी ही यात्रा खऱ्या अर्थाने 'वैभवशाली' अशीच आहे.

- डॉ. श्याम टरके,

सहायक संचालक (माहिती), विभागीय माहिती कार्यालय, लातूर








Tuesday, December 16, 2025

 वृत्त क्रमांक 1305

१८ डिसेंबरपासून माळेगाव यात्रेला सुरुवात

भव्य कार्यक्रमांचे आयोजन; भाविकांसाठी सर्वांगीण सुविधा

मुख्य कार्यकारी अधिकारी मेघना कावली यांची माहिती


नांदेड, दि. १६ डिसेंबर:- दक्षिण भारतात प्रसिद्ध असलेल्या श्री क्षेत्र माळेगाव (ता. लोहा) येथे श्री खंडोबाची भव्य यात्रा येत्या १८ डिसेंबरपासून सुरू होत असून १८ ते २५ डिसेंबर २०२५ या कालावधीत नांदेड जिल्हा परिषदेमार्फत भव्‍य कृषी प्रदर्शन, विविध सांस्कृतिक, कृषी व पशुसंवर्धन विषयक स्‍पर्धेचे आयोजन करण्यात आले आहे, अशी माहिती जिल्हा परिषदेच्‍या मुख्य कार्यकारी अधिकारी तथा प्रशासक मेघना कावली यांनी आज पत्रकार परिषदेत दिली.

नांदेड जिल्हा परिषदेच्या यशवंतराव चव्हाण सभागृहात आयोजित पत्रकार परिषदेत त्या बोलत होत्या. यावेळी अतिरिक्त मुख्य कार्यकारी अधिकारी संदीप माळोदे, पंचायत विभागाचे उपमुख्य कार्यकारी अधिकारी डी.बी. गिरी, जिल्हा आरोग्य अधिकारी डॉ. संगीता देशमुख, पशुसंवर्धन उपायुक्त डॉ. राजकुमार पडिले, सहआयुक्‍त डॉ. प्रवीणकुमार घुले, कृषी विकास अधिकारी डॉ. नीलकुमार ऐतवडे, ग्रामीण पाणी पुरवठा विभागाचे कार्यकारी अभियंता राहुल रावसाहेब, उपमुख्य कार्यकारी अधिकारी मयूर अंदेलवाड, नरेगा उपमुख्य कार्यकारी अधिकारी अमित राठोड, महिला व बालकल्याण विभागाचे उपमुख्य कार्यकारी अधिकारी प्रशांत थोरात, मुख्य लेखा व वित्त अधिकारी शिवप्रसाद चेन्‍ना, समाज कल्याण अधिकारी सत्येंद्र आऊलवार, माध्यमिक शिक्षणाधिकारी माधव सलगर, नियोजन विभागाचे शिक्षणाधिकारी दिलीप बनसोडे आदींची उपस्थिती होती.

चौकट

माळेगाव यात्रेतील विविध कार्यक्रम याप्रमाणे- १८ डिसेंबर रोजी श्री खंडोबाची पालखी पूजन व कृषी प्रदर्शनाचे उद्घाटन, १९ डिसेंबर रोजी पशु, अश्व, श्वान, कुक्कुट प्रदर्शन व दुग्ध स्पर्धांचे उद्घाटन तसेच महिला व बालकांसाठी विविध स्पर्धा आयोजित करण्यात आल्या आहेत. २० डिसेंबर रोजी कृषीनिष्ठ शेतकऱ्यांचा सत्कार करण्यात येणार आहे. २२ डिसेंबर रोजी महिला आरोग्य शिबिर तसेच लावणी महोत्सव, २३ डिसेंबर रोजी पशुप्रदर्शन व दुग्ध स्पर्धांचे बक्षीस वितरण तसेच कुस्त्यांची प्रचंड दंगल, २४ डिसेंबर रोजी पारंपरिक लोककला महोत्सव, तर २५ डिसेंबर रोजी शंकरपटाचे (बैलजोडी-बैलगाडा शर्यत) आयोजन करण्यात आल्‍याची माहिती मुख्‍य कार्यकारी अधिकारी मेघना कावली यांनी दिली. 

यात्रेदरम्यान भाविकांच्या सोयीसाठी जिल्हा परिषदेमार्फत फिरती शौचालये, आरोग्य सेवा, मुबलक शुध्‍द पाणीपुरवठा, विजपुरवठा, सीसीटिव्‍ही कॅमेरे, पशुसंवर्धनासाठी दवाखाने, ॲम्बुलन्स आदी सर्व आवश्यक सुविधा उपलब्ध करून देण्यात आल्या असल्याचेही त्यांनी यावेळी सांगितले. प्रारंभी माळेगाव यात्रा नियोजन पोस्टरचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी यांच्या हस्ते विमोचन करण्यात आले. त्यानंतर पशुसंवर्धन विभागाची चित्रफीत दाखविण्यात आली. यावर्षी कृषी व पशुसंवर्धन विभागाच्या विविध स्पर्धांमधील बक्षिसांच्या रकमेत लक्षणीय वाढ करण्यात आल्याची माहितीही यावेळी मुख्‍य कार्यकारी अधिकारी मेघना कावली यांनी दिली. 

चौकट

माळेगाव यात्रेत नागरिकांनी मोठ्या संख्येने सहभागी व्हावे, जिल्हा परिषदेमार्फत उभारण्यात आलेल्या कृषी व पशुसंवर्धन प्रदर्शनास भेट देऊन यात्रेचा आनंद घ्यावा, असे आवाहन मुख्य कार्यकारी अधिकारी मेघना कावली यांनी केले.

000000



  वृत्त क्रमांक निकृष्ट चाऱ्यावर प्रक्रिया करून पशुधनासाठी सकस चारा उपलब्ध करा   चारा साक्षरता अभियानांतर्गत किनवट येथील कृष्णप्रिय गो...