रेशीम शेतीतून शाश्वत उत्पन्नाची संधी; शेतकऱ्यांनी रेशीम शेतीकडे वळावे- डॉ. महेंद्र ढवळे

• दुगाव येथे रेशीम शेती मार्गदर्शन कार्यशाळा उत्साहात संपन्न

नांदेड (जिमाका), दि. 8 : बदलत्या हवामानाच्या परिस्थितीत पारंपरिक पिकांसोबत कृषीपूरक व्यवसायाचा स्वीकार करणे आवश्यक असून, अल्प पावसातही शाश्वत उत्पादन व उत्पन्नाची संधी देणारी रेशीम शेती शेतकऱ्यांसाठी प्रभावी पर्याय ठरू शकते. त्यामुळे शेतकऱ्यांनी रेशीम शेतीकडे वळून शेतीला उत्कृष्ट जोडव्यवसायाचे स्वरूप द्यावे, असे आवाहन छत्रपती संभाजीनगरच्या प्रादेशिक रेशीम कार्यालयाचे उपसंचालक डॉ. महेंद्र ढवळे यांनी केले.

येथील जिल्हा रेशीम कार्यालय व केंद्रीय रेशीम बोर्ड, बेंगळुरू यांच्या संयुक्त विद्यमाने दुगाव येथे रेशीम शेती मार्गदर्शन कार्यशाळेचे आयोजन करण्यात आले. यावेळी ते प्रमुख मार्गदर्शक म्हणून बोलत होते.

या कार्यशाळेच्या अध्यक्षस्थानी कृषी विद्यापीठाचे माजी कार्यकारी परिषद सदस्य केदार पाटील साळुंखे होते. प्रमुख मार्गदर्शक म्हणून रेशीम कार्यालयाचे प्रादेशिक उपसंचालक डॉ. महेंद्र ढवळे, केंद्रीय रेशीम बोर्ड, बेंगळुरूच्या वैज्ञानिक-बी डॉ. अंतरा गुप्ता आणि जिल्हा रेशीम अधिकारी अशोक वडवळे उपस्थित होते. दुगाव, सुजलेगाव, सांगवी, कुबरगाव, डोंगरगाव, राहेर परिसरातील रेशीम उत्पादक तसेच रेशीम शेती करू इच्छिणाऱ्या शेतकऱ्यांनी कार्यशाळेस उत्स्फूर्त सहभाग नोंदविला.

या कार्यशाळेत तुती लागवड, रेशीम किड्यांचे संगोपन, शेड व्यवस्थापन, खाद्य व्यवस्थापन, कीड व रोग नियंत्रण, स्वच्छता, कोष उत्पादन तसेच रेशीम शेतीतील उत्पन्नाच्या विविध संधींबाबत शेतकऱ्यांना सविस्तर मार्गदर्शन करण्यात आले. रेशीम शेतीच्या प्रत्येक टप्प्यावर शास्त्रीय पद्धतींचा अवलंब कसा करावा, याचीही माहिती देण्यात आली.

डॉ. महेंद्र ढवळे यांनी बदलत्या हवामानामुळे पर्जन्यमानात अनिश्चितता निर्माण झाली आहे. अशा परिस्थितीत शेतकऱ्यांनी पावसावर आधारित पारंपरिक पिकांसोबत कमी पाण्यात येणाऱ्या आणि नियमित उत्पादन देणाऱ्या कृषीपूरक व्यवसायांचा विचार करणे गरजेचे आहे. रेशीम शेती हा कमी पाण्यात करता येणारा आणि शाश्वत उत्पन्नाची संधी देणारा व्यवसाय असून, शेतकऱ्यांनी त्याचा स्वीकार करावा, असे सांगितले.

केंद्रीय रेशीम बोर्ड, बेंगळुरूच्या वैज्ञानिक-बी डॉ. अंतरा गुप्ता यांनी रेशीम शेतीतील आधुनिक तंत्रज्ञान व शास्त्रीय पद्धतींची माहिती दिली. तुती लागवडीपासून रेशीम किड्यांचे संगोपन आणि कोष उत्पादनापर्यंत प्रत्येक टप्प्यावर योग्य व्यवस्थापन आवश्यक असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले. शेतकऱ्यांनी रेशीम शेतीकडे केवळ शेती म्हणून न पाहता व्यवसायाच्या दृष्टिकोनातून पाहावे, असे आवाहन त्यांनी केले.

जिल्हा रेशीम अधिकारी अशोक वडवळे यांनी रेशीम शेती ही कमी क्षेत्रात चांगले व नियमित उत्पन्न मिळवून देणारी प्रभावी कृषीपूरक व्यवसायाची संधी असल्याचे सांगितले. तुती लागवडीपासून रेशीम कोष उत्पादनापर्यंत प्रत्येक टप्प्यावर शास्त्रीय पद्धतींचा अवलंब करणे आवश्यक आहे. योग्य नियोजन, शास्त्रीय व्यवस्थापन आणि तज्ज्ञांचे तांत्रिक मार्गदर्शन घेतल्यास रेशीम शेतीतून चांगले उत्पादन व उत्पन्न मिळविता येते, असे त्यांनी सांगितले.

दुगाव व परिसरात रेशीम शेतीचा विस्तार करण्यासाठी रेशीम विभागामार्फत आवश्यक ते तांत्रिक मार्गदर्शन व सहकार्य करण्यात येईल, अशी ग्वाहीही त्यांनी दिली.

कार्यशाळेचे अध्यक्ष केदार पाटील साळुंखे यांनी बदलत्या हवामानाच्या पार्श्वभूमीवर केवळ पारंपरिक पिकांवर अवलंबून न राहता रेशीम शेतीसारख्या कृषीपूरक व्यवसायांचा स्वीकार करण्याचे आवाहन केले. तुती लागवड, रेशीम किड्यांचे संगोपन आणि कोष उत्पादनाच्या विविध टप्प्यांत कुटुंबातील सदस्यांना रोजगार उपलब्ध होऊ शकतो. त्यामुळे रेशीम शेती ही शेतकरी कुटुंबासाठी शाश्वत उत्पन्नासोबत रोजगाराचा स्रोत ठरू शकते, असे त्यांनी नमूद केले.

शासनाच्या विविध योजना व अनुदानाच्या माध्यमातून रेशीम शेतीला प्रोत्साहन दिले जात असून, इच्छुक शेतकऱ्यांनी या योजनांचा लाभ घ्यावा. दर्जेदार तुती लागवड, रेशीम किड्यांचे शास्त्रीय पद्धतीने संगोपन आणि वेळोवेळी तांत्रिक मार्गदर्शन घेणे आवश्यक असल्याचे त्यांनी सांगितले.

यावेळी रेशीम उत्पादक शेतकरी माधव पांडे, संदीप कदम, सुधाकर जाधव व तानाजी कदम यांनी रेशीम शेतीतील आपले अनुभव उपस्थितांसमोर मांडले. तुती लागवड, रेशीम किड्यांचे संगोपन, कोष उत्पादन, बाजारपेठ तसेच रेशीम शेतीतून मिळणाऱ्या आर्थिक उत्पन्नाबाबत त्यांनी माहिती दिली. रेशीम शेती करताना आलेल्या अडचणी आणि त्यावर केलेल्या उपाययोजनाही त्यांनी सांगितल्या.

कृषीनिष्ठ शेतकरी तथा कृषी सहायक कविता मॅडम यांनी सेंद्रिय शेतीबाबत अनुभव व्यक्त केले. सेंद्रिय निविष्ठांचा वापर, शेणखत, जीवामृत, दशपर्णी अर्क तसेच जमिनीची सुपीकता टिकवून ठेवण्यासाठी करावयाच्या उपाययोजनांबाबत त्यांनी मार्गदर्शन केले.

या कार्यशाळेदरम्यान प्रगतिशील रेशीम उत्पादक शेतकऱ्यांचा सत्कार करण्यात आला. कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन यादव गुरुजी यांनी केले.

या कार्यशाळेस रेशीम विभागाचे तांत्रिक सहाय्यक नरोजी कोरके, क्षेत्र सहायक कु. कांचन जाधव व अमर सूर्यवंशी यांच्यासह परिसरातील शेतकरी उपस्थित होते. कार्यक्रमाच्या यशस्वितेसाठी संतोष साळुंखे, परबत साळुंखे, विश्वनाथ साळुंखे, श्रीपत साळुंखे, खैरगावे आदी शेतकऱ्यांनी परिश्रम घेतले.

******